Стратешки правци за заедничка акција во развојот на антидискриминација во РМ
I. Моментум
1. Светот и Европа
Кога се зборува за човековите права мора да се има на ум дека пред правата е достоинството. Човековите права произлегуваат од вроденото достоинство на човековата личност. Човековите права се исти за сите без обзир на личноста и (барем формално-правно) произлегуваат од Универзалната декларација за човекови права. Тоа е т.н. прва генерација човекови права. Сепак клучното прашање не е во тоа дали на лицето тие права му припаѓаат, туку дали истите навистина може да ги ужива.
Затоа, кога се размислува за можноста за уживање на тие права на сцена стапува т.н. “втора и трета генерација” човекови права (како што е правото на храна, домување и слично). Овие “изведени” права се од особена важност за маргинализираните категории граѓани кои треба да им овозможат остварување “уживање” на граѓанските и политичките права и мора да се гледаат во тесна поврзаност со нив.
За колку-толку оваа детерминанта да може да се осигура во една законска рамка потребно е да се следи принципот на забрана од дискриминација. Тоа е само првиот чекор. Ако се сака да се направи вистински исчекор на овој принцип се додава и одредницата – позитивна дискриминација или афирмативни мерки на државата (се разбира сé додека постои потреба од тоа).
Иако, промената на законската регулатива не е единствено средство за менување на стварноста, сепак искуствата покажуваат дека е силен инструмент за унапредување на општесвените односи. Заштитата од дискриминација е признатa inter alia со самата примена на повеќе меѓународни инструменти во националните законодавства на земјите во светот: Универзалната декларација на човековите права, Пактот за граѓански и политички права, Пактот за економски, социјални и културни права, Конвенцијата за елиминирање на сите форми на расна дискриминација, како и новодонесената Конвенција за заштита на правата на лицата со хендикеп (ООН); Конвенцијата бр. 111 (МОТ); Европската Kонвенција за заштита на човековите права и основни слободи, засилена со Дополнителниот протокол 12 кој го обезбедува правото на еднаков третман, како и многу други регионални инструменти.
Обединетите нации го стимулираат создавањето на независни тела од страна на државата или се во тесна соработка со државата, кои би ја вршеле оваа функција. Во таа насока, на Првата меѓународна работилница на Национални институции за промоција и заштита на човековите права одржана 1991 година во Париз се дефинирани Париските принципи, кои подоцна се прифатени од страна на Комисијата за човекови права при ООН (Resolution 1992/54, 1992 ) и Генералното собрание на ООН (Resolution 48/134, 1993).
Во рамките на Европската унија, имајќи во предвид дека во различни држави членки на Европската Унија постои различен систем на заштита од дискриминација, со цел хармонизација на националните законодавства со правото на Унијата, беа донесени повеќе директиви, меѓу кои: Директивата за примена на принципот за еднаков третман на мажите и жените во однос на приодот кон вработување, обука и унапредување на работното место и работните услови (76/207/ЕС), Директивата за расна еднаквост (2000/43/ЕС) и Директивата за еднаквост при вработувањето (2000/78/ЕС). Специфично за Директивата за расна еднаквост е основот во членот 13, кој предвидува формирање на специјализирано тело за промоција на еднаков третман.
За транспонирање на директивите во националните законодавства беше оставен одреден рок, како за старите, така и за 10-те нови држави членки. Одредени држави побараа дополнителен рок за имплементирање на истите. Од извештајот на Мрежата на независни правни експерти на полето на дискриминација, евидентно е дека повеќе држави имаат применето различен пристап при транспонирањето на одредбите од горенаведените директиви. Ова е последица на различното ниво на развој на државите во однос на нивото на свест, дефинирањето на дискриминацијата, исклучоците за еднаков третман (во смисла на традиционалните вредности и јавниот поредок), телата кои обезбедуваат ефективна заштита, како и јавноста при креирањето на концептот за заштита од дискриминација.
Како главни проблеми во 14 држави членки, при транспонирање на директивите, се наведуваат следниве:
- Национално законодавство e ограничено во рамките на вработувањето, додека Директивата за расна еднаквост исто така забранува дискриминација во социјалната заштита, образованието и пристапот до добрата и сервисите, вклучувајќи го и домувањето;
- Дефиниции за дискриминација кои се разидуваат со Директивата (посебно во смисла на директна и индиректна дискримианција, вознемирување и наведување на дискриминирање);
- Недоследност во одредбите креирани да им помогнат на жртвите на дискриминација (како што е заштита од жртвување, менување на товарот на докажување и правото на организациите да им асистираат на индивудуи во конкретни случаи);
Според прекршочната процедура, државите членки имаат два месеци да одговорат. Доколку одговорот не е задоволителен, тогаш Комисијата ќе реферира за случајот до Европскиот суд на правдата во Луксембург. Исто така, може да побара Судот да одреди казна за посочената земја.
Како што може да се заклучи од активностите во светот и во регионот, развојот на антидискриминационото законодавство е долготраен процес и бара, како усогласување на националните законодавства, така и волја за негово почитување и имплементација. Следејќи го трендот на развојот во рамките на Европската Унија и научените лекции, земјите во развој треба да ги избегнат и пресретнат заканите, со што ќе го забрзаат процесот кој ќе овозможи целосно интегрирање на ранливите групи во општеството и почитување на основните човекови права и фундаментални слободи. Во рамките на Европската унија, Европската Комисија на 5 јуни повторно отпочна процес на консултации со пошироката јавност на тема антидискриминација.
2. Состојба во РМ
Стратешката определба на Република Македонија за евро-атлантско интегрирање и нејзиното членство во Обединетите Нации, како и кандидатскиот статус за членство во Европската унија, налагаат потреба од хармонизација на националното законодавство, почитување и ратификација на меѓународните документи што се донесуваат од релевантните органи, како и примена на меѓународните расположиви инструменти. Согласно член 68 од Спогодбата за стабилизација и асоцијација меѓу РМ и членките на Европската унија, Република Македонија треба да ја согледа важноста од приспособувањето на постоечките законски прописи и да ја овозможи нивната практична имлементација.
Владата на Република Македонија, за целосно и ефикасно спроведување на процесот на хармонизација на правото, воспостави одделение за приближување кон европското законодавство при Секретаријатот за европски прашања, при што, во моментов, се подготвува база на податоци на сите законски акти, нивната усогласеност и динамика на усогласување, како и потребата од подготовка на нови. Во служба на оваа активност е основањето на Техничкиот комитет за европска интеграција, кој ќе ја има улогата на Подкомитет за хармонизација и ја има обврската да изготви Национален план согласно предлозите за приоритетите што ќе ги добива од работните групи по области од ресорните министерства. Во оваа смисла е подготвена Националната програма за усвојување на правото на ЕУ, како и списокот на правни прописи за хармонизација.
Аналогно на ова, во Акциониот план за Европско партнерство 2005, се предвидува усогласување на националното законодавство со законодавството на ЕУ на полето на антидискриминација и еднаквите можности. Ова е посебно значајно, бидејќи до сега беа направени обиди предлогот на Законот за заштита од дискриминација да се најде на дневен ред во Собранието на РМ, но истиот се уште не е донесен. Познато е дека новите држави членки на ЕУ дури во годината непосредно пред влегување истиот го имаат донесено, но РМ е условена со пократок рок. Јасни сигнали за итноста од донесување на истиот се веќе испратени од Брисел. Во РМ во 2006-та, се донесе Законот за еднаквост меѓу мажите и жените, а во собраниска процедура е предлогот на Закон за заштита на правата и достоинството на лицата со хендикеп. Значи, процесот е отпочнат во одредени полиња, но останува клучен организираниот настап за креирање на општа законска рамка за заштита од дискриминацијата.
Исто така, пред неполна година се формира Интерминистерско тело за човекови права, а постојат и Постојана анкетна комисија за заштита на слободите и правата на граѓаните и Комисија за еднаквост меѓу мажите и жените при Собранието на РМ, но сепак нема размена на информации помеѓу претставниците на ранливите групи, “бранителите на човекови права” и институциите на системот, на хоризонтално ниво. Во моментот, јасно видлив е недостатокот од постоење на независно национално тело со широк мандат во областа на човековите права, кое би овозможило континуирана поддршка и промоција на нормативни решенија и активности во насока на имплементација на меѓународните стандарди.
Значаен елемент за развој на антидискриминационото законодавство претставува воспоставувањето системи од институции и механизми кои ќе бидат во функција на промоција, овозможување, контрола и заштита на основните права и слободи на секој човек кој ќе се најде на територијата на Република Македонија. Практикувањето и заштитата на правата можат да бидат гарантирани единствено во услови на постоење изграден систем од институции и механизми што им стојат на располагање на луѓето. Значаен фактор во натамошната хармонизација на националниот систем на промоција и заштита на човековите права со меѓународната регулатива, претставуваат препораките (на ниво на ООН и на ниво на Советот на Европа и Европската Унија) за развој на соодветни национални тела што ќе имаат поширок мандат на мониторинг, истражување, иницирање промени и насочување на власта во областа на човековите права.
Со оглед на фактот дека е неспорна потребата од политичка волја, понатаму, заеднички ќе се делува за согледување на состојбите и можностите на ранливите групи во македонското општество и информирање на претставниците од законодавниот дом, сметајќи на позитивното искуство со формирањето и делувањето на Интер-партиската паламентарна лоби група за заштита на правата на лицата со хендикеп. Од друга страна пак, учеството, експертизата и размената на искуства меѓу претставниците од поширокиот граѓански сектор, релевантните државни авторитети и меѓународните организации како што е ОБСЕ, Делегацијата на Европската Комисија, Советот на Европа, ќе овозможи современо развивање и креирање на националното антидискриминационо законодавство компатибилно со она на државите членки на ЕУ, и воопшто развиените земји во светот
Тргнувајќи од заклучоците на тркалезната маса за развој на концептот на антидискриминација во Република Македонија, се подготви овој стратешки документ со цел да поттикне организирана акција од сите заинтересирани владини и невладини претставници, екперти и засегнати страни и да доведе до креирање на заедничка стратегија и акција во насока на обезбедување ефективна законска рамка за заштита од дискриминација и имплементирачко антидискриминационо законодавство.
II. Правци во развојот
1. Како да одговориме на идните предизвици
Генерално, дискриминацијата и борбата против дискриминација, се една проблематика со кој се соочуваат сите земји во светот, вклучувајќи ја и Македонија. Проблемот да се идентификува дискриминацијата, особено ако не е директна, доаѓа од недостатокот на дефиниција што е личен и материјален опсег на дискриминација, како и дефинирањето на основите на дискриминација. Аналогно на ова, од една страна непостоењето на општа законодавна рамка остава простор за широко толкување, но и простор за злоупотреба и игнорирање на одредени случаи. Иако во одредени сфери се направени истражувања за перцепцијата на граѓаните, сепак, нема една генерална слика за состојбата на ранливите групи. Во оваа смисла, се уште не е направено истражување кое ќе ја покаже перцепцијата на луѓе кои се жртви на индиректна дискриминација, вознемирување, или други форми на нееднааков третман. Во секој случај, сите страни кои работат на полето на заштита од дискримаинација имаат одговорност да превземат соодветна акција за подигнување на свеста помеѓу групи и пошироката јавност.
Бидејќи не постојат достапни и споредливи информации во поглед на почитување на фундаменталните права, не постои ниту Стратегија за борба против дискриминација. Постои делумна акција (инклузија на Ромите, вработување на лица со хендикеп, еднаквост на половите, заштита на децата итн), но развиена и хармонизирана Стратегија која ќе ги содржи сите барања во поглед на почитување на човековите права, сé уште не е креирана. Мерење на нивото на дискриминација може да биде првиот чекор од правата насока кон креирање на Стратегија и Програма за борба против дискриминација. "Евробарометарот" поставен во рамките на ЕУ, јасно ја покажува насоката кон национална и регионална акција за борба против дискриминација.
Македонија го нема развиено антидискриминационото законодавство, поточно, не постои една општа правна рамка за заштита на лица кои се дискриминирани. Овој проблем доведе до недостаток од систематско набљудување на тоа како националните институции, тела и агенции ги почитуваат стандардите, во однос на фундаменталните права како основа, како промовираат свест за фундаменталните права, стандарди и практики во имплементирањето на закони и политики. Постои недостаток од механизми за филтрирање, координација и создавање мрежи помеѓу засегнатите страни чие поле на делување е заштита од дискриминација;
Усвојување на Закон за заштита од дискриминација базиран на компаративна анализа на националното законодавство може да воспостави ефактивна правна рамка за заштита на лица дискриминирани по било кој основ. Во согласност со националното законодавство, најпрво треба да се направи проценка на влијание (позитивно или негативно) кое новото законодавство, политики и други иницијативи може да го имаат од аспект на не-дискриминација и еднакви можности. Законот исто така, треба да обезбеди ефикасна заштита, воспоставувајќи соодветни механизми за мониторинг, во поглед на неговото имплементирање.
Ефикасното отстранување на пречки кон вработување, тренинг и други можности е од витално значење. Личните карактеристики како пол, етничка припадност, возраст, сексуална ориентација или хендикеп и понатаму ги спречуваат некои луѓе во реализирање на нивниот целосен потенцијал.
Во поглед на ова, според искуството на ЕУ, зацртување на Акционен План за Еднаквост/Акциона Програма за борба против дискриминација/Стратегија, или за почеток, само Стратешки рамки (без разлика како ќе се именува), се поставува како важно прашање. Сите вклучени страни, треба да имаат предвид дека стратешка цел е не-дискриминација во сите текови. Овој документ треба да покаже како државните авторитети и сите заинтересирани страни заеднички предлагаат почитување принципот на не-дискриминација и нивната волја да ги исполни своите должности.
2. Придобивки од заедничката акција
Резултатите кои се очекуваат од заедничката акција се:
· Подигната свест и интерес за креирање и развој на Страегија за заедничка акција и долгорочна Програма за борба против дискриминација.
· Подобрена законска рамка за заштита од дискриминација.
· Вклучени и координирани различни страни, национални авторитети и организации, социјални партнери, експерти и институции кои работат на полето на заштита на правата на човекот.
· Развиено и јако граѓанско општество.
· Слободни и независни медиуми.
3. Принципи на работа
Еден од начините да се зајакне националниот систем за заштита на човековите права е да се осигура дека акциите на национално ниво се темелат на базичните принципи за заштита на човекови права и се согласно меѓународните норми и стандарди. Развојот на соработката треба да ја унапреди реализацијата на човекови права, како што е нагласено во спогодбите и конвенциите. Овој пристап базиран на човекови права, кој бара да се зајакне капацитетот на “носителите на должност” да ги прифатат своите обврски, но и на “носителите на права” да ги полагаат своите права со промовирање на:
· Еднаквост и не-дискриминација меѓу сите индивидуи во општеството, со особен фокус на лицата со хендикеп и други маргинализирани граѓани.
· Партиципативност и вклучување на секое лице во сите сектори на граѓанско општество во уживањето на граѓански, културен, економски, политички и социјален развој.
· Одговорност и владеење на правото со поддржување на капацитетот на носителите на одговорност да развијат закони, регулативи, политики и буџети кои се во согласност со усвоени стандарди и цели и јасно да ги утврдат условите за реципрочни должности на една држава и нејзините граѓани. (согласно општоприфатените меѓународни принципи.
III. Вклучување на сите и вистинска акција
Имајќи ја предвид волјата на учесниците на тркалезната маса за соработка на различните структури, ќе се вложат напори за зацврстување на соработката меѓу присутните, но и понатаму, ќе се вклучат и други релевантни авторитети, експерти, претставници од целните групи, владини претставници кои имаат соодветно знаење, како и претставници од меѓународни инстанци релевантни на полето на заштита од дискриминација. Како што е наведено, паралелно со вклучувањето на истите ќе се работи на ширење на информациите и размена на нивните искуства. За почеток, тело за размена на информации е самото Координативно тело, кое во оваа смисла, ќе го гради и сопствениот капацитет.
Затоа, Полио Плус ја превзеде обврската да ги диструбуира заклучоците преку заедничка mailing листа до сите претставници на инстутуциите и учесниците на тркалезната маса, и да го подготови овој стратешки документ кој иницијално ќе ги даде правците на понатамошниот развој. За таа цел, веднаш по добивањето на коментарите од вклучените страни, се одржаа работни средби за да се определи динамиката на работа на групата за креирање на стратешка рамка согласно стратешките правци за понатамошно заедничко делување. Имајќи предвид дека за долгорочна и успешна соработка е неопходна транспарентност и соработка со сите релевантни креатори на политики и заинтересирани страни, треба да се работи на градење на систем за соработка за собирање на информации со цел дефинирање на полето и опсегот на делување на одредедени институции/организации. Ова секако, треба да придонесе кон дефинирање на заедничка Стратегија за соработка на полето на заштита од дискриминација, како и долгорочна Програма за акција.
1. Соработка со Собранието на РМ
Имајќи ги предвид причините наведени во заклучоците кои го отежнуваат процесот за донесување на еден општ закон за заштита од дискриминација, авторитарната свест и одбивањето на редистрибуција на моќта, граѓаните организирано, можат и треба да извршат притисок доколку сакаат тој процес да биде забрзан. За почеток, треба да се воспостави соработка меѓу двете собраниски комисии, релевантни за проблематиката, Постојаната анкетна комисија за заштита на слободите и правата на граѓанинот при Собранието на РМ и Комисијата за еднаквост меѓу мажите и жените.
Понатаму, преку Координативното тело, предложено како поширока коалиција на различни авторитети, ќе се направи напор за формирање на неформална Интер-партиска парламентарна лоби група за еднаквост. Како предност и оправдување на една ваква можност е постоењето на женското лоби во парламентот, Интер-партиската парламентарна лоби група за лицата со хендикеп, како и разноврсноста на пратениците по основ на религија, етничка припадност и возраст.
2. Соработка со Владата на РМ
Соработката со Владата ќе се одвива во повеќе насоки:
Имајќи предвид дека генералниот заклучок е заедничкото учество при дефинирање на улогата на граѓанскиот сектор при креирање на Стратегијата за соработка на Владата со граѓанскиот сектор, Кооординативното тело воспостави соработка со Одделението за соработка со невладини организации, формирано при Секторот за анализа и политики на Генералниот секретаријат на Владата на РМ, како и соработка со новоформираното Интерминистерско тело за човекови права при Министерството за правда. Понатаму, ќе се соработува со Секретаријатот за европски прашања со цел да се придонесе кон побрзо креирање на сеопфатна и имплементирачка законска рамка на полето на забраната на дискирминација.
Многу значајна активност е сензибилизирање на државните службеници кои работат директно со групи подложни на дискриминација, за дефинирање на формите на дискриминација, како и дефинирање на можностите за исклучоци од правилата на еднаков третман на поединци или групи. Потребата од последната активност иако поизлегува од непостоењето на една дефинирана законска рамка, е исто така доста значајна, бидејќи во самиот процес се јакне капацитетот на државните службеници, а воедно се очекува да даде резултат, намалување на случаите на дискриминација. Исто така, ќе се оствари соработка со Секретаријатот за законодавство со цел подобра координација при предлагањето на конкретни законски измени и дополнувања.
3. Соработка со Народниот правобраниетел
Имајќи ја предвид улогата на Народниот правобранител во заштитата на правата на граѓаните, но и неговото ограничено делување, во случај на повреда на правата на поединците од страна на државните органи, соработката и размената на информации е неминовна потреба, во насока на откривање на случаите на дискриминација и за изнаоѓање на модалитет за ефективната заштита на правата на граѓаните.
4. Соработка со НВО
Досегашното организирано делување на граѓанскиот сектор покажа значајни резултати. Показател за тоа е донесената Стратегија за соработка на Владата со граѓанскиот сектор. Граѓанскиот сектор се здружува за најразлични иницијативи и во различни структури. Пример за структурно организирање е фукционирањето на Граѓанската платформа на Македонија; Куќата на човекови права на Македонија; Коалицијата на младински невладини организации “Сега„; Национален совет на жени на РМ-СОЖМ, како и примерот за заедничката акција на над 100 организации, институции, единици на локална самоуправа, граѓани кои се приклучија на огранизациите кои работат на полето на хендикеп и за првпат, во Македонија, граѓаните се јавија како предлагач на закон до Собранието на РМ, Закон за заштита на правата и достоинството на лицата со хендикеп. Во оваа смисла, за промоција и развој на антидискриминационото законодавство и политика, клучна останува заинтересираноста на граѓанскиот сектор. Затоа, предлозите и заедничката и координирана акција од овој сектор се од витална важност за креирање на општество за сите.
5. Соработка со Единиците на локалната самоуправа
Во процесот на децентрализација, голем дел од одговорноста за заштита на правата на лицата подложни на дискриминација премина на единиците на локалната самоуправа. Со оглед на значајноста и улогата, како и можноста за првично согледување, превенција и превземање на конкретни мерки за заштита на локално ниво, ова сензитивно прашање треба да се дискутира на локално ниво, како би можело да се постигнат одредени ефекти.
6. Соработка со бизнис секторот
Стратегијата за борба против социјалната исклученост во рамките на ЕУ е израз на волјата за градење социјално партнерство искажана од Комитетот за социјален дијалог при Европската унија. Партнерството, покрај Европската унија (1) е изградено заедно со (2) невладиниот сектор преку „чадор” организациите кои делуваат во различни сфери (овие организации имаат консултативен статус и при донесувањето на одлуките за нивното поле на делување)и како трет сегмент, различните конфедерации, (3) бизнис секторот: ETUC (European Trade Union Cofderation), UNICE (The Confederation of European Bussines), CEEP (European Centre of Enterprises with Public Participation and of Enterprises of General Economic Interest) со цел да се зголемат напорите за подигнување на свеста на граѓаните и прифаќање на ранливите групи како рамноправни граѓани во заедницата.
Затоа, треба да се насочиме кон градење на социјално партнерство, да се сподели општествената одговорност за претставниците на различните групи кои се соочуваат со дискриминација по различни основи (расна, полова, верска, по основ на возраста, хендикепот или сексулната определба, но и по основ на степенот на образованието и социјалниот статус. Градењето на ова партнерство, не треба да претставува само краткотрајна активност или „случајна” добра волја на дарителот/спонзорот, туку треба да го означи почетокот на воспоставување на принципи во системот на работа и координација на државните институции, бизнис секторот и граѓанскиот сектор во Македонија. Идеалот кој треба да се постигне е воспоставување на баланс во општеството и социјална правда. Резултатите што ќе произлезат, ќе го одразат нивото и степенот на развиеност на свеста на граѓанинот на РМ изразена преку поддршката на борбата против социјална исклученост на ранливите групи.
7. Соработка на меѓународно ниво
Во насока на размена на информации при креирање на концептот, Координативното тело ќе воспостави контакт со мрежите на екперти на полето на недискриминација во рамките на Унијата, со цел размена на искуства за воспоставување на соодветен модел согласно политичкиот систем, разположливите човекови и финансиски ресурси, како и за начинот на прибирање на статистички податоци за формите и случаите на дискриминација. Дополнително, неопходо е да се направи преглед и на системот на санкции во различните закондавства при непочитување на еднаквоста.
Од друга страна, ќе се разменат искуства за позитивни примери при имплементација на Европската програма за акција на заедниците во борбата против дискриминација, креирана да ја поддржи ефикасната имлементација на новото Европско антидискриминационо законодавство. Истражување на можноста за воспоставување на tvining соработка со држави каде постојат тела за еднаквост, треба да биде прв чекор на Владата во насока на дефинирање на соодветен механизам во случај на повреда на човековите права и заштита од дискриминација. Соработката на меѓународно ниво е значајна и од аспект на вклучување на РМ како земја со кандидатски статус за ЕУ во активностите во рамките на “2007-та Европска година за еднакви можности за сите - кон поправедно општество”.
IV. Алатки и механизми за заедничка акција
1. Иницијален механизам за координација и негова улога
Статегијата за соработка со граѓанскиот сектор на Владата на РМ, која се донесе во јануари 2007 година, е прв чекор кој треба да се допрецизира од аспект на рамноправно учество на здруженијата на граѓани кои работат на полето на заштита на човековите права, како при креирање на Националните стратегии и планови за имлементација, така и при мониторингот и известувањето во случај на кршење и повреда на правата на човекот и граѓанинот. Се очекува конкретна иницијатива во оваа насока. За размена на информации и координација во процесот, се формира Координативно тело за размена на инфомации. Целта на Координативното тело е до крајот на 2007-та, преку креирање на простор за дијалог и размена на информации, да ги постави насоките за креирање на стратешка рамка за заштита од дискриминација во Република Македонија имајќи предвид дека подготвувањето на стратешката рамка ќе биде заеднички процес на владини и невладини структури, како и експертска/академска јавност, истата ќе биде предложена до Владата како основ за креирање на Стратегија и Програма за понатамошна заедничка акција.
Координативното тело треба да воспостави баланс и да има капацитет да ги даде насоките и политичката волја за ефективна заштита на правата на граѓаните кои се соочуваат со дискриминација по различни основи. Ова тело е составено од владини претставници, претставници од невладиниот сектор и независни експерти. Членовите треба да имаат знаење за домашниот правен систем и законодавно-правната рамка на постоечките механизми на контрола, соодветно познавање на меѓународните стандарди и услови, конкретно во полето на заштита на човековите права, како и заштита од дискриминација. Во координативното тело членуваат 30-35 члена, вклучувајќи и набљудувачи, како што се претставниците на меѓународните организации. Членовите мораат да назначат свои заменици. Иницијално, Телото е составено од претставници од ранливите групи и Владата, но се остава и простор за други заинтересирани страни кои работат на одредено поле.
4. Согледување на состојби и анализа на можности
Паралелно со формирањето на Координативното тело, мора да се направи исцрпно истражување за степенот на свеста на граѓаните за постоење на дискриминација, ставот на ранливите групи, како и на оние кои вршат услужни дејности или се јавен сервис на граѓаните. Овој чекор е неопходен заради споредба на пристапот и понатамошното креирање на стратегијата за креирање на еднакви можности за сите. За сеопфатноста на истражувањето, мора да се направи анализа на постоечката легислатива и согледувањата и заклучоците ќе се претстават во финален извештај кој ќе биде испратен до меѓународните институции и организации кои работат на полето на заштита од дискриминација, како и до Европската комисија.
Врз основа на овој извештај и препораките содржани во него, ќе се креира националната стратегија и план за акција, со краткорочно, среднорочно и долгорочно поставени цели, соодветно на идентификувата потреба од акција и капацитетот на вклучените страни. Но, претставниците во ова тело треба да располагаат со соодветно знаење и информации при подготовката за извршување на своите задачи. Ова подразбира размена на искуства со телата за еднаквост во другите држави, на регионално и европско ниво, како и поврзување со, Equinet мрежата на тела за еднаквост во Европската Унија и новоформираната Агенција за фундаментални права при Европската Унија, со цел да се креира најдобриот пристап за конституирање и понатамошно делување на едно формално тело за еднаков третман.
5. Утврдување и развој на андидискриминационо законодавство
Согласно заклучоците на тркалезната маса, постои несомнена потреба од креирање и развој на антидискриминационо законодавство во Република Македонија. Затоа, прв чекор треба да биде организирано дејствување за донесување на еден општ закон за заштита од дискриминација (кој ќе ги третира сите основи и форми на дисриминација, вклучувајќи ја и сиромаштијата, образованието, вработувањето и сл.), потоа донесување на посебни закони и подзаконски акти во определени области, но паралелно мора да течат измените и дополнувањата на постоечките законски акти. Паралелно, ќе се направи истражувањето за потребата од донесување на нови закони, анализа на законите во кои треба да се направат измени и дополнувања, како и потребата од донесување соодветни подзаконски акти за нивна целосна и сеопфатна имлементација. Посебно внимание ќе биде посветено на иницијативата за формирање национално тело за човекови права кое ќе може да биде акредитирано според стандардите на т.н. Париски принципи и кое ќе може да ја превземе понатаму улогата на партнер на невладините организации во промоцијата и имплементацијата на предложените закони и подзаконската регулатива. Промоцијата во себе би ги содржела и едукативните компоненти (програми и активности за едукација на населението во релевантната област) како основа на подигањето на свеста и овозможувањето правата да бидат практикувани од страна на секој човек.
Согласно оваа анализа, понатаму ќе се превземат конкретни чекори за измени и дополнувања преку предложените пристапи за лобирање и заедничка акција. Од големо значење за успехот на развојот на овој концепт е потребата процесот да биде транспарентен и во истиот да бидат вклучени сите заинтересирани страни и релевантни авторитети, екперти, академици, претставници од групите подложни на дискриминција и секако, медиумите. Затоа, следејќи го примерот на државите членки во Унијата, Координативното тело ќе организира серија на општи и тематски јавни дебати (во зависност од можностите и интересот, општи - за развојот на концептот за заштита од дискриминација и тематски - според основите за дискриминација. Најпрво, до крајот на 2007-та година, ќе се одржат серија од тркалезни маси, каде ќе се постават стратешките рамки за заедничка акција, што понатаму треба да служи како основа за креирање на заедничка програма.
6. Промоција на човековите права и подигнување на свеста
Тргнувајќи од тоа дека за разбирање на концептот за човекови права ("human rights dimension") не е доволно само формално призната законска заштита туку и промоција на вредностите и придобивките од различноста, ќе се вложат напори кон креирање на позитивна слика за различните групи, исклучени по различни основи. Во 2007-та, имаме единствена можност, заеднички, да ги промовираме и потенцираме вредностите на разликите и придонесот на различните групи во градењето на македонското општество. Затоа, ќе биде формирана Коалиција за еднакви можности составена од невладини организации, која ќе организира национална кампања за подигнување на свеста на целокупната полулација во РМ.
Дополнително, различни групи, можат да организираат активности кои се однесуваат на специфични полиња на дискриминација како подкампањи. Овие активности наоѓаат цврсто оправдување во потребата од вложување на поголем напор за разбивање на предрасудите и стереотипите во однос на одредени групи, како и учество во креирањето на позитивните мерки на државата и конкретната акција на заедницата за отстранување на бариерите меѓу одредени групи и нивно вклучување во општествените активности. Подигнувањето на свеста како процес подразбира и соодветна едукација. Затоа, ќе се превземат активности во смисла на запознавање на граѓаните, но и лицата кои подлежат на дискриминација, што сé тоа подразбира, со цел намалување, но и препознавање на скриените форми на индиректна дискриминација, вознемирување или наведување на дискриминација.
7. Јакнење на капацитети на НВО
Има потреба од јакнење на капацитетите на невладините организации за организирано дејствување и убедување на владините претставници за неопходната соработка меѓу сите инстанци. Во оваа смисла, организациите кои работат на полето на заштита на човековите права треба да ги јакнат своите капацитети, со цел успешно да одговорат на потребите од партнерскиот однос со владините структури. За да може независно и непристрасно да делува, мониторира и известува, ќе се работи на признавање на еднаков статус на невладинот сектор при одлучувањето и креирањето на политиките, како и при мониторингот и известувањето во случаи на повреда на правата на човекот и граѓанинот.
V. Првични чекори
Најпрво, треба да се креираат насоките за воспоставување на институции и механизми за заштита и мониторинг. Координативното тело треба да ги постави темелите за понатамошно функционирање на формалното национално тело за еднаков третман (или пошироко: за човекови права), кое ќе има капацитет за промоција на човековите права и ефективна заштита од дискриминација. Етаблирање на ова тело не се предлага воопшто случајно, туку целта е формирање на едно независно, непристрасно тело, кое ќе соработува со меѓународните тела за мониторинг за почитувањето на човековите права, со националните тела за еднаквост во другите земји во Европа, како и со новата Агенција за фундаментални права. Соработката од самиот почеток на структурирање на ова тело е со цел стекнување на вештини, знаења и екпертиза на вклучените страни.
И самото првично структурирање на Координативното тело е во насока за оспособување на владините, невладините и експертските структури за извршување на неколку клучни задачи:
- Прибирање на информации за постоењето на дискриминација, за што треба да се изгради соодветен пристап и стратегија за ширење на информациите, вклучувајќи национални и меѓународни експерти;
- Анализа на причините за дискриминација, за што треба да се превземе конкретна акција;
- Советување и препораки до релевантни институции и органи, за што треба да се изгради сопствен капацитет, знаење и екпертиза, како што е познавање на правото на Унијата и универзалните инструменти и институции за заштита на правата на човекот;
- Мониторинг и формално известување до Европската комисија за поединечни случаи и на годишно ниво, како и барање на стручна помош од органите и телата на Унијата (како што е Агенцијата за фундаментални права);
- Вклучување на национални експерти во мрежите на независни правни екперти во полето на недискриминација, кои соработуваат со Агенцијата;
- Организирање на јавни дебати за промовирање на позитивни ставови кон различни ранливи групи и подигнување на јавната свест преку соодветни капмањи;
- Индентификација на потребите и јакнење на капацитетите на организациите кои работат на полето на заштита на човековите права;
- Соработка со различни актери во насока на градење на социјално партнерство (пр: Соработка со бизнис секторот за креирање на мерки за вработување на лица дискриминирани по различни основи);
- Креирање на Национална стратегија и план за акција со рокови за импементација (импактот од импементацијата треба да биде евалуиран од страна на независни меѓународни експерти.
VI. Временска рамка
Иницијално, претставниците од владининиот и невладиниот сектор се согласија за формирање на неформалното Координативно тело. Понатаму, ова тело ќе креира своја Програма т.е Стратегија за своето понатамошно делување, согласно донесените заклучоци. Како примарна агенда е креирање на план за акција со рокови за имлементација до 2009, поддржувајќи ги напорите на Владата на РМ за хармонизација на националното законодавство со законодавството на Унијата. Овој план ќе се ревидира на годишно ниво, како стратешки, така и од аспект на планирање на буџетските средства потребни за имлементација на предвидените активности.
Согласно заклучоците, примарна цел е донесувањето на општиот Закон за заштита од дискриминација и Законот за заштита на правата и достоинството на лицата со хендикеп, кој е во собраниска процедура. Овие закони треба да се донесат во најкраток можен рок, оптимално до крајот на 2008-та година. Последователна активност е донесувањето на нови закони и подзаконски акти (по области и групи), за чие донесување роковите ќе се постават по широки консултации со самите припадници на групите, како и владините претставници, експертите и пошироката јавност.
Заедно да изградиме општество за сите
Ви благодариме!
|
